Temperatuurstijging

January 26, 2018

Vooral in het voorjaar is te zien dat de meeste bomen en planten vroeger uitlopen. De hazelaar bijvoorbeeld (Corylus avellana), komt extreem vroeg in bloei. Ik heb weken geleden al hazelaars zien bloeien langs de kant van de weg bij Odoorn, Drenthe. Ook verschijnen er eerder sneeuwklokjes (Galanthus nivalis, het gewone sneeuwklokje; het grote sneeuwklokje, Galanthus elwesii, is een andere soort die sowieso drie tot vier weken eerder bloeit).

De temperatuur over de hele wereld stijgt. In Nederland zelfs harder dan mondiaal. “De temperatuur is sinds 1900 met 0,8 graden wereldwijd gestegen,” weet Bart van den Hurk van het KNMI. In Nederland is de temperatuur zelfs ruim twee keer zo snel gestegen als de wereldgemiddelde temperatuur: 1,7 graden. De gemiddelde temperatuur in Nederland steeg sinds 1988 maar liefst met 1,2 graden, van 9,4 tot 10,6 graden.

De gevolgen van de klimaatverandering zijn nu al groot en ook overal zichtbaar, niet alleen in Alaska of op de Noordpool. Die veranderingen kun je zelfs in je achtertuin zien. Arnold van Vliet, de bioloog die achter De Natuurkalender zit (een waarnemingsprogramma dat de effecten van de klimaatverandering op de Nederlandse natuur in kaart brengt, een initiatief van de Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse van Wageningen University en het VARA-radioprogramma Vroege Vogels), heeft sinds 2001 met zijn collega’s en met hulp van duizenden waarnemers een enorme hoeveelheid gegevens verzameld over veranderingen in de Nederlandse natuur. Over nieuwe - en verdwijnende soorten, over veranderende broed-, bloei-, en vliegtijden, gerelateerd aan temperaturen, neerslag en daglengte. Op www.natuurkalender.nl worden de waarnemingen verzameld en houdt men zich bezig met analyseren, voorspellen en communiceren van jaarlijks terugkerende verschijnselen in de natuur (fenologie). Van Vliet: ‘Tot 1988 veranderde er structureel niets. Maar sindsdien gaat het snel. Het groeiseizoen duurt nu gemiddeld genomen een maand langer.’ Dat hangt vooral samen met de temperatuurstijging. De gemiddelde jaartemperatuur in Nederland over de laatste tien jaar is vergelijkbaar met die in Lyon, dertig jaar geleden. Zuidelijke soorten - exoten - zijn in opmars en kunnen inheemse soorten verdringen. Soorten die van koudere temperaturen houden kunnen uitsterven.

De jaarlijkse terugkeer van de tjiftjaf (Phylloscopus collybita) uit het zuiden kondigt voor veel mensen van oudsher de lente aan, maar in de afgelopen jaren werd zijn karakteristieke roep - ‘tjiftjaf’ - vaak al in januari of februari gehoord. Want deze tjiftjafs hadden de winter gewoon in Nederland doorgebracht. Ook de koninginnenpage (Papilio machaon), die voornamelijk in de zuidelijke helft van Nederland wordt waargenomen, wordt de laatste jaren steeds vaker in de rest van het land gezien. De wesp(en)spin of tijgerspin (Argiope bruennichi), die oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt, heeft zich verspreid naar het noorden tot in Noorwegen en komt nu in grote delen van Europa voor, ook in Nederland en België, zij het niet in grote aantallen.

Plantjes en insecten komen mee met de auto’s van bijvoorbeeld Nederlandse vakantiegangers. In het warmere Nederland gedijen ze. Onlangs zijn er aan de Standaardlijst van de Nederlandse Flora maar liefst vijftig soorten toegevoegd, mede als gevolg van de klimaatverandering. Maar met de opwarming wordt een groot aantal soorten van de planten bedreigd. De warmere gebieden zijn opeens voor veel soorten ongeschikt om te overleven en dat is rampzalig. Ook gedragen exoten zich vaak agressief en nemen ze in aantal toe omdat ze geen natuurlijke vijanden hebben en deze uitbreiding gaat vaak ook ten koste van de inheemse soorten. Toch krijgt Nederland er op korte termijn meer soorten bij dan dat er verdwijnen omdat Zuid-Europa meer soortenrijkdom kent dan Noord-Europa. Bovendien zullen de snelle veranderingen in de ecosymstemen met de verwachte sterke temperatuurstijging op den duur grote gevolgen hebben in Nederland (en elders). Het seizoen dat teken bijvoorbeeld actief zijn duurt steeds langer en het aantal mensen met de Ziekte van Lyme stijgt enorm.

Er zullen in de nabije toekomst nieuwe ziekten en plagen in Nederland gaan voorkomen, bijvoorbeeld Q-koorts en blauwtong. De tijgermug, die het nieuws haalde en die meekwam met de Lucky Bamboo (Dracaena sanderiana) uit voornamelijk China en/of tweedehands banden uit Zuidoost-Azië breidt zich uit. In 2017 zijn er op zeven plekken in Nederland tijgermuggen gevonden. De mug kan ziektes als bijvoorbeeld malaria, gele koorts, dengue (knokkelkoorts) en slaapziekte overbrengen en heeft een venijnige beet die te vergelijken is met een bijensteek. In Italië zijn daar al honderden gevallen van (in juni 2010 was er plaag van tijgermuggen in Venetië). 

Terug naar de tuin. Ieder nadeel heeft zijn voordeel: veel mediterrane - en subtropische planten zijn nu bestendig tegen het warmere Nederlandse klimaat. Ze hoeven in de winter vaak zelfs niet meer naar binnen. Palmen en olijfbomen zijn helemaal 'in' tegenwoordig en worden goed verkocht in de tuincentra. Binnenkort kunnen we onze eigen olijven oogsten of de moestuin eraan geven en aan wijnbouw gaan doen. En de bananenboom (Musa), die mensen hier in het dorp op hun terras hebben staan, hoeft 's winters niet meer naar binnen.

(Bronnen: De Volkskrant, De onstuitbare opmars der exoten - Caspar Janssen 24 oktober 2009; 

en 'Klimaatverandering in Nederland, wat merken we hier eigenlijk van? - Vivian Lammerse, 28 mei 2016; Natuurkalender brengt effecten klimaatverandering op natuur in beeld - Wageningen University & Research).

 

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload