Basilicum

March 16, 2019


Heb jij ook al eens geprobeerd een basilicumplant uit de supermarkt over te houden? Dat lukt je nooit, want zo'n plant gewone basilicum (Ocimum basilicum) bestaat in feite uit wel twintig uitgeputte plantjes, die allemaal in één pot zijn gezet. Met kunstlicht, warmte en veel voedingstoffen zijn ze de lucht in gejaagd. Doel: snelle consumptie. 

Basilicum kweken is op zich niet moeilijk, zolang je dat maar op de juiste manier doet! Hierover straks meer.

 

Het gebruik van basilicum is zo oud als de weg naar Rome, of misschien nog wel ouder! Archeologen troffen het in de mummies uit de pyramiden van het Oude Egypte aan. Basilicum was een van de kruiden die gebruikt werden bij het balsemen. Ook de Oude Grieken en Romeinen gebruikten basilicum. De Grieken noemden het kruid 'Basilikon phuton' wat zowel 'prachtig' als 'koninklijk' en 'koningskruid' betekent. Mogelijk was het eten van basilicum toen alleen voorbehouden aan koningen (de Nederlandse naam voor basilicum is trouwens nog steeds 'koningskruid')?! Gelukkig hoef je nu geen koning meer te zijn om basilicum te gebruiken.  

Basilicum is eigenlijk een tropische plant en verlangt veel warmte. Het is een eenjarig, niet winterhard kruid. Naast de gewone basilicum (Ocimum basilicum) bestaan er nu meer dan 60 variëteiten, die elk hun eigen bladkleur, bladvorm en smaak hebben. Er zijn de laatste decennia heel veel rassen bijgekomen, die allemaal het zo kenmerkende, ietwat anijsachtige basilicumaroma hebben, maar toch onderling nog enorm verschillen. Iedereen kent wel de gewone of Genovese basilicum, maar wist je dat er ook citroenbasilucum en kaneelbasilicum bestaat?

Basilicum wordt niet alleen in veel Mediterrane gerechten gebruikt (pasta, salades), maar ook in de Oosters keuken (curry), en wordt dus niet alleen in Italië veel gegeten. De blaadjes moeten geplukt worden voordat de eerste bloemen verschijnen. Een aantal verschillende basilicums:

  1. Genovese of gewone basilicum (Ocimum basilicum) - de meest algemene soort, die je vaak in de supermarkt of in tuincentra vindt. De basilicum heeft de bekende 'Italiaanse' basilicumsmaak en heeft extra groot, donkergroen blad dat heel mals is. Bijvoorbeeld de O. basilicum 'Sweet Genovese';

  2. Paarse of rode basilicum (Ocimum basilicum) - dit een variant van de gewone (groene) basilicum met paarsrood blad. Paarse basilicum wordt vaak gekozen om zijn sierwaarde, maar ruikt en smaakt ook heerlijk! De smaak is niet zo zoet. De blaadjes zijn opvallend donker, wat mooi staat bij de roze bloemen. De O. basilicum 'Chianti' heeft prachtig donker blad dat wat grof is. Het is een zeer aromatische basilicum die in allerlei gerechten te gebruiken is. O. basilicum 'Dark Opal' heeft donker, bijna zwartpaars blad en paarse bloempjes;

  3. Citroenbasilicum (Ocimum x citriodorum) - wordt ook Lao basilicum, Thaise citroenbasilicum of Kemangi genoemd. Het is een kruising tussen gewone basilicum en Afrikaanse basilicum. De planten hebben felgroene, malse blaadjes met 'n zeer sterke citroensmaak, vanwege de citral of limonal (aromatisch stofje dat ook in citrusvruchten zit). O. basilicum 'Mrs. Burns Lemon' ruikt het meest naar citroen en heeft een delicate smaak. Geschikt voor in veel gerechten (Thaise gerechten, curry's, in Indonesische salades, desserts). Combineert goed met vis, kip en chilisaus/sambal. Voeg de blaadjes liefst op het laatst toe, ook al kan de citroenbasilicum beter tegen verhitten dan gewone-; 

  4. Kaneelbasilicum (Ocimum basilicum var. cinnamon) - heet ook wel Vietnamese basilicum. Deze cultivar ruikt zoet en kruidig, met een vleugje kaneel. Kaneelbasilicum staat mooi in de kruidentuin met z'n roodpaarse stengels en prachtige, roze bloemen. De smaak is mild en past goed in marinades, gebakken rijst, pasta en gegrilde groenten. Is ook lekker bij fruit, kaas en in chutneys;

  5. Thaise- of zoete basilicum (Ocimum basilicum Horapha) - deze soort heeft donkergroen, puntig en wat stug blad. De smaak is kruidig en stevig. Thaise basilicum is uiteraard zeer geschikt in Thaise gerechten. De smaak blijft, vergeleken met andere basilicumrassen, vrij goed behouden na het koken. O. basilicum 'Siam Queen' is een mooie sierplant met prachtige paarse bloemen en een goede smaak;

  6. Afrikaanse blauwe basilicum of vaste basilicum (Ocimum kilimandscharium x basilicum 'Dark Opal') - vaste plant, die per ongeluk ontstond uit uit kruising tussen een Oost-Afrikaanse- en de tuinvarieteit 'Dark Opal', met donker blad (zie 2. Paarse of rode basilicum). De Afrikaanse ouder - ook vaste plant - groeit in Kenia, Tanzania en Oeganda en wordt gewaardeerd om zijn kamfergeur. De Afrikaanse basilicum ruikt ook sterk naar kamfer en heeft een wat houtig stammetje en grote zachte bladeren met mooie, blauwachtige adertjes. De plant wordt hoog (100-120 cm) en verliest het blad in de winter. De plant is steriel; vermeerderen uit wortelstek. Te gebruiken in pasta's en salades; 

  7. Slabladige basilicum (Ocimum basilicum 'Bolloso Napoletano') - groeit uit tot een grote plant en heeft opvallend veel en groot, gekreukeld blad. Eigenlijk lijkt het - op de kreukels na - wel wat op de gewone basilicum. Het geeft een 'Italiaanse smaak' aan allerlei gerechten en is speciaal geschikt bij pasta, als pesto. Lekkere basilicumsmaak;

  8. Griekse basilicum of bazielkruid (Ocimum basilicum) - deze soort kwam in de Middeleeuwen naar Europa en deden het uitstekend in de Mediterrane landen en rond de Zwarte- en Caspische zee. Griekse basilicum is niet groot en bolvormig en heeft kleine blaadjes van zo'n één cm lang en half zo breed. Deze basilicum is wat lastiger om te telen, want is vrij kwetsbaar. Staat 's zomers mooi in potten in de tuin en is daar ook erg geschikt voor. De smaak is zacht, zoet en verfijnd. Zowel de variëteit O. basilucum 'Minette' als de O. basilicum 'Greco a Palla', worden geroemd om hun aanpassing aan ons klimaat. 'Minette' kan bij het groeien wat gaan hangen en wat openvallen. De blaadjes zijn te gebruiken in salades, sauzen of gewoon zo met tomaten. Een andere mini basilicum is de variëteit O. basilicum var. minimum. Ook deze is bolvormig met veel kleine blaadjes en een sterk aroma. Een van de beste soorten om buiten te telen;

  9. Globe basilicum (Ocimum basilicum) - een compacte, bolvormige 50 cm hoge basilicum met wat smallere en kleinere blaadjes dan andere basilicums. Is beter bestand tegen regen en wind en daardoor zeer geschikt voor buitenteelt. Heeft een uitgesproken krachtige, kruidige smaak die bijna hartig is. 'Green globe' doet het goed buiten en geeft veel opbrengst. Lekker in salades, soepen en pasta. De bladeren worden zo’n 2 cm lang met een iets forsere, maar nog steeds compacte, groei. De smaak is minder zoet en verfijnd dan die van de Griekse basilicum, maar geeft een grotere oogst. O. basilicum 'Spicy Globe' is ook zeer geschikt om in potten te houden. De blaadjes groeien dicht op elkaar;

Basilicum kweken gaat heel goed op de vensterbank! Ideaal is een broeikas, maar een zonnig plekje voor het raam lukt ook. Basilicum is gek op warmte, het is niet voor niks een tropische plant. Volgens Monty Don (Britse telvisiepresentator, vooral bekend van het BBC programma 'Gardeners World', maar ook tuinboekenschrijver en nog veel meer) is het geheim van basilicum telen: veel warmte, vrij veel water en rijke grond.

Basilicum groeit erg snel en is een goede buur naast tomaten. Je kunt basilicum binnen opkweken en later buiten uitplanten. Begin zo'n zes weken vóór half mei (IJsheiligen) met voorzaaien. Een mix van gelijk gelijke delen perliet, vermiculiet en turf vormt een goede voedingsbodem, volgens Monty. (Net als turf heeft vermiculiet de eigenschap dat het vocht kan vasthouden als de grond te nat is, maar deze ook weer kan afstaan als de grond droger wordt.)

Druk de aarde in het zaaibakje licht aan en besproei vooraf de grond met de plantenspuit. Stop in elk potje 1-2 zaadjes en bedek deze met een dun laagje aarde. Bedek de potjes met folie of neem een kweekkasje, waar het warm en vochtig is. Basilicum houdt niet van natte voeten; zet geen schoteltje onder de potten en zorg voor een goede drainage. Zet de potjes eerst in de (half)schaduw en zorg ervoor dat de grond niet uitdroogt; sproei twee maal daags met de plantenspuit. Ook warmte is belangrijk; gebruik eventueel een warmtelamp.

Binnen een week kiemen de zaden. Verwijder de folie zodra de eerste zaailingen verschijnen en blijf twee keer per dag sproeien. Als de plantjes een paar cm groot zijn en echte blaadjes krijgen is het tijd om ze te verspenen in grotere potjes. Zorg dat de planten de ruimte hebben; in een ruimere pot droogt de grond minder snel uit. 

Zelf zaaide ik rode basilicum (Ocimum basilicum 'Chianti'). Gewoon in in zaai- & stekgrond. Ik heb nog geen ervaring met basilicum kweken en kreeg dit zakje zaad kado. Nu ik me wat meer verdiept heb in verschillende basilicums ga ik zeker meer soorten proberen.

 

(Bron: Diana's mooie moestuin; The Telegraph - Monty Don's guide to basil; Cooking with the Bible - Biblical Food, Feasts and Lore - Basil; Iko systems - 9 Weird and Wonderful Types of Basil; Aziatische-ingrediënten.nl; sfgate - plant of the week: African blue basil)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Foto van gewone of Genovese basilicum (van het internet) ^

De tomaten- en koriander zaailingen komen al op; die van de basilicum nog niet ^

  

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload