Look-zonder-look

May 11, 2019

Ken je look-zonder-look (Alliaria petiolata)? Het bloeit nu, in de tweede helft van het voorjaar. Het is vanzelf verschenen in de tuin. Ik ben er heel blij mee, want look-zonder-look is een van de waardplanten voor de rupsen van het oranjetipje, het klein koolwitje en het klein geaderd witje. 

Look-zonder-look is een tweejarige, inheemse wilde plant. Je kunt het gemakkelijk herkennen aan de bloemen en de uiengeur. Sommige mensen vinden het een duidelijke knoflookgeur. Ruik zelf maar eens, als je het ziet staan. Je kunt het beste een blaadje tussen je vingers kneuzen en dan de geur opsnuiven die vrijkomt. Knoflook- of uiengeur?

Niet alleen het blad verspreidt een lookgeur bij aanraking, maar ook de zaden en wortels. De plant heet niet voor niets Alliaria (afgeleid van het Latijnse 'Allium', wat 'ui' of look betekent). Omdat look-zonder-look geen echte bol of verdikte wortelstok heeft, heet het look-zonder-look. Verder heeft de plant niets met de lookfamilie (Leliaceae) te maken. Het behoort tot Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). Dit plantengeslacht is bekend om de vele eetbare soorten, waaronder veel wintergroenten: bloemkool, boerenkool, broccoli, witte kool, Chinese kool, koolrabi, paksoi, radijs, spruitjes en waterkers. Maar ook Judaspenning (Lunaria), pinksterbloem (Cardamine pratensis), kleine veldkers (Cardamine hirsuta), tuinkers (Lepidium sativum) en koolzaad (Brassica napus) behoren tot de Kruisbloemenfamilie.

Look-zonder-look kan tot 1 m hoog worden en heeft tamelijk groot, hartvormig blad dat in 't begin een soort rozet vormt. Het blad is frisgroen van kleur. De bladeren aan de voet van de plant zien er anders uit dan de bovenste bladeren. Onderaan de stengel is het blad niervormig, met een afgeronde top en lange bladsteel. De bovenste - of stengelbladeren zijn meer hartvormig en spits. Beide bladtypen hebben een onregelmatig getand randje. De stengel is rond en glad en soms behaard. Zoals bij andere soorten uit Kruisbloemenfamilie hebben de bloemen vier kroonblaadjes. De bloemen zijn wit en staan in trossen (zie foto). Later verschijnen de zaden. Deze zitten in hauwen. oftewel de lange, smalle doosvruchten. 

 

Verspreiding

Look-zonder-look groeit op vochtige, voedselrijke grond in loofbossen, langs bospaden en beken. Het groet het liefst in lichte schaduw. Vaak staat het bij heggen en aan de bosrand en, zoals hier bij ons, in boomrijke tuinen.

Het is in Nederland een algemeen voorkomende plant. In het noordoosten en in Flevoland is look-zonder-look vrij zeldzaam. In België is look-zonder-look ook algemeen, maar wat minder algemeen in de Kempen. Het groeit in het grootste deel van Europa, in Noordwest-Afrika en Zuidwest-Azië.

In Noord-Amerika gedraagt look-zonder-look zich als een zeer invasieve exoot. De plant is daar in de 19e eeuw terechtgekomen - al dan niet opzettelijk -, en heeft zich daar snel uitgebreid. Look-zonder-look kan in de bossen de inheemse flora en fauna verdringen. Bestrijden is lastig, want de plant is niet kieskeurig qua standplaats en de zaden in de grond blijven lang kiemkrachtig.

Kom je wel eens in de Hortus (die van Amsterdam, Alkmaar of Haren/Groningen) of in de Botanische Tuin De Kruidhof (tussen Leeuwarden en Groningen, met o.a. de grootste collectie geneeskrachtige kruiden van West Europa)? Daar kun je in ieder geval look-zonder-look vinden. Het staat ook in het Openluchtmuseum in Arnhem.

In en rond mijn vorige woonplaats, Wageningen, vind je ook volop look-zonder-look. Het groeit o.a. in het Binnenveld, in plantsoenen, de uiterwaarden en op de Wageningse Berg.

 

Keukenkruid en medicijn

Look-zonder-look is een van de oudste, zo niet het oudste keukenkruid dat er bestaat. Tot ver in de Middeleeuwen werd het in elke moestuin aangeplant om z'n knoflook-achtige smaak. Van april tot juni werden de blaadjes verzameld en gedroogd. Jonge blaadjes doen het prima in salades en de milde knoflooksmaak verrijkt allerlei gerechten en sauzen. Snipper eens wat blad door kruidenboter, zie recept van Velt hieronder.

De zaden zijn een alternatief voor mosterdzaad. Bij verhitting verdwijnt het het lookaroma en maakt het plaats voor een scherpere smaak, zoals bij veldkers. In het Engels heet look-zonder-look 'Garlic Mustard' (knoflook mosterd) of ook wel 'Jack-by-the-Hedge', naar de vindplaats. 

Look-zonder-look is ook een medicinale plant, vandaar de oude naam Alliaria officinalis. Traditioneel wordt een aftreksel van de plant gebruikt bij astma en bronchitis. Daarnaast werkt het antiseptisch,  vochtafdrijvend en slijmoplossend. In de volksgeneeskunde worden insectenbeten behandeld met kompressen van look-zonder-look. Ook de bladeren kunnen gebruikt worden bij jeuk en bulten van insectenbeten. Probeer maar eens.

Als de bladeren worden ingenomen veroorzaakt dat zweten. Het maakt dat er afvalstoffen vrijkomen, wat gunstig is bij ziekten zoals astma, bronchitis en constitutioneel eczeem.

Door de wortels in olie te koken verkrijg je een lookolie die ook goed is tegen bronchitis. Insmeren op de rug.


Recept van kruidenboter met look-zonder-look

Nodig: handvol groene kruiden, vers uit de tuin (look-zonder-look, peterselie en bieslook), 200 g boter

 

Hak de kruiden fijn en meng ze met de boter. Voeg naar smaak peper en zout toe en laat de kruidenboter in de koelkast opstijven. 

 

(Bron: Mens en Gezondheid - De geneeskracht van look-zonder-look; Flora van Nederland; Velt; Wilde planten in Nederland en België; NVBT - Botanische Tuinen van Nederland; Wikipedia)

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload