De wortelvlieg

May 13, 2019

In het voorjaar, rond deze tijd, kruipen de eerste wortelvliegen uit de grond. Wat later zetten ze hun eitjes af in of bij de planten. Als de larven uitkomen vreten ze gangen in de wortels. Dit moet natuurlijk voorkomen worden! Onze met liefde en zorg geteelde worteltjes moeten niet worden aangetast, door wat dan ook.

Tot ik mijn moestuin begon had ik nog nooit van de wortelvlieg (Psila rosae) gehoord. Ik kende alleen het koolwitje en Phytophthora. Nu, twee (moestuin)jaren verder, weet ik van het bestaan van de wortelvlieg en ook dat je 'm het beste kunt voorkomen. Met een enige kennis en inzicht in de biologie en levenscyclus van de wortelvlieg kun je passende maatregelen nemen om schade te vermijden.

 

Uiterlijk en waardplanten

De wortelvlieg is een zwart met groenachtig vliegje van 4-5 mm lang (zie 1e foto, uit 'Tuinieren met plezier'). De kop is rond en roestbruin gekleurd en het achterlijf is ovaal en korter dan de vleugels. 

De wortelvlieg legt zijn eitjes niet alleen af in of bij wortelplanten, maar ook in andere gewassen van de schermbloemenfamilie (Apiaceae), zoals: peterselie, selderij, knolselderij, pastinaak, ui en prei. Ook enkele andere (wilde) planten uit deze familie zijn waardplant van de wortelvlieg, onder andere dille, venkel, karwij, koriander, zevenblad en berenklauw.

Wortelvliegen zijn de ergste plaag bij de teelt van peen (wortel) en knolselderij. Het zijn vooral de larven die veel schade veroorzaken. Ze vreten bruinkleurige gangen in de wortel die wel wat op roest lijken, vandaar de Engelse naam 'Carrot rust fly'. 

 

Levenscyclus

Wortelvliegen brengen in ons klimaat per jaar drie generaties voort. Er zijn drie vluchten per jaar:

1e vlucht - mei-juni;

2e vlucht - eind juli-begin september;

3e vlucht - begin september t/m november.

De levenscyclus van de wortelvlieg bestaat uit zes verschillende stadia: eistadium, 3 larve stadia, het popstadium en het imago.

De vlieg overwintert als pop in de buurt van de wortel of als made in de wortel. In het voorjaar (begin mei) komen de eerst wortelvliegen uit de grond op plaatsen waar de waardplanten het vorig jaar stonden. Al snel zoeken mannetjes en vrouwtjes elkaar op om te paren. Dat doen ze op beschutte en schaduwrijke plaatsen, zoals bomen, hagen, opgaand struikgewas, grashellingen, etc. Aan het einde van de middag vliegen de vrouwtjes naar een waardplant, waar ze hun witte, langwerpige eitjes afzetten in of op de grond bij de voet van het gewas. Door regen zakken de eitjes dieper de grond in, waar ze beschermd zijn tegen de zon.

Na een dag of 8 komen de larven uit de eieren. De jonge maden eten eerst de fijne zijworteltjes, waarbij er nog geen al te grote schade aan het gewas optreedt. Als ze groter worden vreten ze ook de penwortel aan en dringen ze het gewas binnen, waar ze gangen graven en flinke schade veroorzaken. Tijdens de groei vervellen ze nog twee keer, buiten het gewas. Als de larven volgroeid zijn gaan ze zich verpoppen, op een diepte van 4–10 cm in de grond. Uit de poppen komt weer een nieuwe generatie wortelvliegen.

Vliegen van de tweede generatie verschijnen in juli-augustus tot begin september en die van de derde generatie begin september t/m november. Een vlieg kan op één avond wel 100 eitjes leggen en heeft een levensduur van twee weken.

 

Schade van de wortelvlieg voorkomen

  • Zorg dat de gewassen genoeg water en voedingstoffen hebben. Gezonde planten kunnen beter tegen insectenvraat;

  • Breng insectengaas of vliesdoek aan voordat de wortelvlieg actief wordt (zie 3e foto, uit 'Tuinieren met plezier'). Zet bijvoorbeeld 4 paaltjes op de hoeken en span daar het gaas overheen. Of maak een tunnel met behulp van PVC buizen. Het net moet natuurlijk goed afsluiten;

  • De wortelvlieg vliegt laag, niet hoger dan één meter! Teel wortels in een bak en zet die hoog, bijvoorbeeld op tafel of op je balkon;

  • Plaats een scherm of teel een vanggewas. Door een gazen/plastic scherm van min. 50cm hoogte rond het perceel te zetten of een levende verticale barrière te planten (bijvoorbeeld graan of prachtriet, Miscanthus), wordt de wortelvlieg belemmerd het wortelgewas in te vliegen;

  • Leg een 'kraag' (schijfje vilt of 'n stukje tapijt van 7,5cm doorsnee) rond de stengel van de wortel (zie 3e foto met koolkraag); 

  • Wied, dun of oogst niet als de wortelvlieg het meest actief is, zo'n 6 uren voor zonsondergang. Doe dit bijvoorbeeld 's avonds laat. Schoffel ook niet. De geur van wortels trekt de wortelvlieg aan en deze houdt ook van losse aarde om haar eitjes in af te zetten;

  • Vruchtwisseling alleen is niet afdoende. Wortels en uien moeten minimaal rij om rij worden gezaaid, anders is het effect te gering. Beter is het om meer rijen ui per wortelrij te planten. Ook knoflook, sjalotten en bieslook zijn effectief;

  • Zaai ook ruim zodat er een ruime rijafstand ontstaat. Dit mag dan minder opbrengst geven maar geeft minder kans op aantasting door de wortelvlieg;

  • Vruchtwisseling moet voldoende ruim zijn omdat de poppen meestal overwinteren op plaatsen waar waardplanten hebben gestaan en zich het volgend jaar vandaar uit door de wind laten verspreiden;

  • Teel resistente/tolerante variëteiten;

  • Na de oogst moet het gewas goed worden verwijderd, zodat de larven hun cyclus niet kunnen afmaken. Niet opgeruimde oogstresten kunnen het volgend jaar voor meer schade zorgen.

(Bron: Volkstuinvereniging 'De Vrije Tuinder' Dordrecht; Diana's mooie moestuin; Rauwdouwers - Wortelvlieg; edepotWUR - rapport stage - Onderzoek naar de ecologie en de bestrijdingsmogelijkheden van de wortelvlieg; Ecostyle; Beeldenbank- Groenkennisnet; Wikipedia)

Ik moet nu 's avonds wieden rond de wortels. Dat doe ik heel voorzichtig, met de hand ^

 De wortelvlieg, in gezelschap van andere groentevliegen ^

Enkele preventieve maatregelen om de wortelvlieg (en kleine koolvlieg) te voorkomen ^

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload