Penningen

June 12, 2019

De 'look-zonder-look', waarover ik vorige maand (11 mei) een tuinstukje schreef, hangt opeens vol met 'penningen'!? Het is Judaspenning en helemaal geen look-zonder-look (Alliaria petiolata). Ik had het fout! Als ik 'n blaadje tussen m'n vingers had fijngewreven had ik, door het ontbreken van een uien- of knoflookgeur, geweten dat het géén look-zonder-look was. 

Judaspenning of tuinjudaspenning (Lunaria annua) is een tweejarige plant die net zo hoog wordt als look-zonder-look, 50-100 cm. De plant behoort ook tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae) en is is verwant is aan look-zonder-look. De bladeren zijn eirond tot hartvormig en grof gekarteld. De onderste bladeren hebben langere stelen dan de bovenste bladeren. 

Mijn Judaspenning bloeide wit (er bloeit nog een enkel wit bloemetje, zie foto), maar vaker heeft Judaspenning paarse of mauve gekleurde bloemen met vier bloemblaadjes (ca. 2,5-3 cm groot).

De bloemen zijn reukloos. Zowel Judaspenning als look zonder-look bloeit van april tot in juni.

De karakteristieke zaaddozen of hauwtjes van Judaspenning zijn bijna rond en je kunt de zaadjes erin zien zitten. De zaaddozen lijken wel wat op geldstukken - penningen. Vandaar Judaspenning. Het 'Judas' uit de naam komt van de legende dat Judas, toen hij Jezus verraadde, de 30 zilverlingen die hij daarvoor als beloning had gekregen weggooide. Op de plek waar ze terecht kwamen groeide later Judaspenning.

 

Twee soorten

In Nederland en België komen twee soorten Judaspenning voor:

  • tuinjudaspenning (Lunaria annua)

  • vaste- of wilde Judaspenning (Lunaria rediviva)

Ze lijken erg op elkaar. De bloemen van beide soorten zitten in trossen aan de top van de rechtopstaande stengel en de bovenste bladeren hebben een kortere bladsteel dan de onderste -. Ze eindigen geleidelijk in een spits puntje.

De wilde, inheemse Judaspenning is een vaste plant met geurende kruisbloemen (ca. 2,5 cm). Met name i's avonds en 's nachts verspreiden deze een heerlijke, zoete geur. Daarom heet de vaste Judaspenning in de volksmond 'maanviool'.

De bloemen zijn wit met een zweempje blauwpaars. De bloemknoppen zijn lichtpaars. Het blad is relatief groot en mooi hartvormig met een gezaagd randje. Het grootste verschil zit 'm in de penningen: wilde Judaspenning heeft langwerpige, ovaal-spitse zaaddozen en de tuinjudaspenning heeft meer ronde zaaddozen.

De zaaddozen zijn in het begin groen. Later in het jaar drogen ze uit en worden langzaam bruin. Als ze loskomen kun je goed zien dat een zaaddoos bedekt is met twee vliezen, waaronder het zaad zit. Als de rijpe zaden eruit vallen blijft er een dun, zilverachtig tussenschotje aan de plant zitten. Dat verklaart de Duitse naam voor judaspenning: Silberblätter. De Engelse namen voor Judaspenning zijn: Money Plant en Honesty.

De vaste Judaspenning komt in heel Europa in het wild voor in vochtige bossen en op leemhoudende gronden. De plant is zeldzaam in Nederland, maar wordt wel aangeplant in (heem)tuinen en parken. In België komt de vaste Judaspenning wat meer voor (o.a. over de grens bij Vaals).

De tuinjudaspenning komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Europa. De soort heeft zich vanuit tuinen verwilderd en komt nu algemeen voor in Nederland, België en in andere landen van Midden- en West-Europa.

 

Tuinplant

Judaspenning (Lunaria annua) is een gemakkelijke plant voor in de tuin die het hele jaar mooi is om te zien! In het voorjaar om de bloei, in de zomer rijpt het zaad in de 'penningen' en in de herfst - soms tot in de winter - glinsteren de doorschijnende vliesjes zilverachtig in de zon. 

Judaspenning groeit zowel in de zon als in de halfschaduw in voedselrijke, iets vochtige grond. In het eerste jaar na het zaaien groeit de plant en het tweede jaar gaat de plant pas bloeien. Als je nu, in juni/juli Judaspenning zaait, krijg je volgend jaar bloemen en penningen.

Je kunt de zaaddozen later verzamelen en drogen om ergens anders weer uit te zaaien, of je kunt de zaadjes laten zitten zodat de plant zichzelf uitzaait. Dat gaat heel gemakkelijk! Op plaatsen waar je 'm niet wilt kun je Judaspenning zonder moeite uittrekken. De plant vraagt geen onderhoud. Judaspenning kan prima tussen andere planten groeien en staat mooi in een natuurlijke tuin of in een wat wilder hoekje.

De bloemen zijn heel aantrekkelijk voor vlinders en bijen. Judaspenning, look-zonder-look, damastbloem en pinksterbloem zijn waardplanten van het Oranjetipje (Anthocharis cardamines). De vraat van de rupsen is het meest opvallend op de penningen van de judaspenning. Ze worden vanaf de zijkant opgegeten en als de rupsen wat groter zijn kun je ze goed zien hangen. 

Judaspenning is niet geschikt voor in potten. De plant krijgt dikke, bijna knolachtige wortels die zich niet goed kunnen ontwikkelen in potten. 

Zowel de vaste- als de tweejarige Judaspenning houden niet van droogte. 

Enkele mooie cultivars van Lunaria annua:

  • L. annua 'Albiflora' - witte bloemen;

  • L. annua 'Sissinghurst White' - ook witbloeiend;

  • L. annua 'Munstead purple' - roodpaarse bloemen en paarsgroene stengels (genoemd naar de tuin van de Engelse tuinontwerper Gertrude Jekyll, Munstead Wood);

  • L. annua 'Alba Variegata' - bontbladige Judaspenning met witte bloemen. N.b.: in het eerste jaar is het blad donkergroen, pas in het tweede jaar wordt het bont;

  • L. annua 'Corfu Blue' - wat blauwere bloemen en een meer vertakte groeivorm. Bloeit lang;

  • L. annua 'Chedglow' - lilarode bloemen en blad dat steeds donkerder wordt. Tijdens de bloei zijn zowel het blad als de bloemstelen en de zaaddozen purper. Heel bijzonder!

Combineer Judaspenning eens met tulpen, narcissen of akeleien. Elegant is een mix van Tulipa 'Spring Green' met de witbloeiende bonte L. annua 'Alba Variegata'. Houd je meer van kleur? Denk dan eens aan een paarsbloeiende Judaspenning gecombineerd met oranje tulpen, zoals Tulipa 'Ballerina', met elegante, puntig uitlopende bloembladen. De warm oranje bloemen geuren ook nog. Of neem paarse Judaspenning met groengele wolfsmelk (Euphorbia polychroma). 

Misschien is de vaste Judaspenning, L. rediviva wat voor jou? Deze soort is wat minder bekend dan de tweejarige Judaspenning. Het is een bossig uitgroeiende, sierlijke plant met mooi hartvormig blad. De plant groeit goed onder bomen en heesters en is sterk. De vaste Judaspenning zaait zichzelf uit op geschikte plaatsen. De zoet geurende bloemen zijn wit met een zweempje lavendelblauw en worden druk bezocht door vlinders en bijen. Het is een goede drachtplant.

Mooi in combinatie met wolfsmelk (Euphorbia), sierui (Allium) en elfenbloem (Epimedium). 

 

(Bron: Wikipedia; Vroege Vogels; De Vlinderstichting; Volkoomen; Groei & Bloei; Kwekerij De Hessenhof; Tuinadvies; Telegraph UK)

De 'penningen', oftewel de schijfvormige zaaddozen van de Judaspenning ^

De 'look-zonder-look' bleek Judaspenning ^ 

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload