Muggen

February 5, 2020

Iedereen kent steekmuggen! Of knutjes, die vervelende kleine mugjes die ook kunnen steken. Maar bijna niemand kent wintermuggen (Trichoceridae). Toch heb je ze vast wel eens zien dansen in de zon! Na de winter dansen de dansmuggen (Chironomidae). Hun larven zijn de bekende rode muggenlarven, die zo kronkelen in het water. Vissen zijn er gek op.

In onze tuin zijn er een paar plekken waar muggen rondzwermen: in de voortuin boven het gras bij de heg en in de achtertuin onder de kersenboom. De zwermpjes hangen elke dag op dezelfde plaats en bewegen als één geheel op en neer. Ze dansen in het zwakke licht van winterzon. 

Als je ze goed bekijkt zie je dat ze familie zijn van de langpootmuggen, ze hebben lange dunne poten en lange vleugels. Maar wat voor soort muggen zijn dit nou?!


Muggenfamilies en soorten

Muggen (Nematocera) zijn net als de vliegen tweevleugelige, vliegende insecten. In Nederland bestaan er 25 muggenfamilies die elk weer zijn onderverdeeld in een aantal soorten. Slechts drie hiervan steken - of beter gezegd bijten: steekmuggen, knutten en kriebelmuggen. Alle andere soorten bijten niet. Het zijn de vrouwtjes die bijten en bloed zuigen, want ze hebben bloed (eiwitten) nodig om hun eitjes te laten groeien.

De steekmug kan ons al van ver ruiken, vanaf 30 tot wel 70 meter! Ze wordt aangetrokken door het koolzuurgas dat we uitademen en ook door het melkzuur in ons zweet en andere lichaamsgeurtjes. De mannetjes steken niet; ze hebben geen bloed nodig.

De andere muggenfamilies bestaan uit niet-bijtende soorten. Soms lijken deze wel erg op de steekmuggen... Ze hebben Nederlandse namen, die aangeven wat hun belangrijkste uiterlijke kenmerk of gedrag is of namen waaruit blijkt waar ze voorkomen (of wanneer ze je vooral ziet, in 't geval van de wintermuggen). Slechts enkele soorten hebben alleen een Latijnse naam.

Er zijn ook muggensoorten die helemaal niet op muggen lijken. Een voorbeeld hiervan is de rouwvlieg of zwarte vlieg (Bibionidae). Ze heten weliswaar 'vlieg' maar het zijn wel degelijk muggen. Motmuggen lijken erg op motjes. Hun vleugels zijn rond en relatief groot en bezet met gekleurde haartjes. Ook hun lichaam is behaard. 

 

Muggensoorten

  1. Bolitophiliidae

  2. bronmuggen

  3. buismuggen/mosmuggen

  4. dansmuggen/vedermuggen

  5. Diodocididiidae

  6. Ditomyiidae

  7. galmuggen

  8. glansmuggen

  9. Keroplatidaen

  10. knutten*

  11. kriebelmuggen* 

  12. langpootmuggen

  13. meniscusmuggen/schijfmuggen

  14. mestmuggen

  15. motmuggen

  16. Mycetobiidae

  17. Pediciidae

  18. paddenstoelmuggen

  19. pluim- of spookmuggen

  20. rouw-/zwarte vliegen -> muggen!

  21. steekmuggen*

  22. steltmuggen

  23. tandmuggen

  24. venstermuggen

  25. wintermuggen

* muggensoorten die bijten

 

Dansmuggen

Muggen die met hun uiterlijk nogal op de steekmuggen lijken, zijn de dansmuggen. Dansmuggen hebben echter grotere, witte vleugels die ze in rust als een afdakje op de rug vouwen. De vleugels van veel steekmuggen zijn doorzichtig en worden in rust recht achter de rug gevouwen. Het lichaam van dansmuggen is lichtbruin tot groen. Dansmuggen hebben ook twee grote, veer-achtige uitsteeksels op hun kop, vandaar dat ze ook wel vedermuggen genoemd worden. De uitsteeksels werken als antennes. Hiermee kunnen de mannetjes de feromonen van vrouwtjesmuggen waarnemen. Dansmuggen komen over de hele wereld voor, zelfs op Antarctica. Alleen al in Nederland bestaan er 447 soorten!

 

Wintermuggen

Wintermuggen zijn er het hele jaar door, maar ze vallen vooral 's winters op als ze met z'n allen dansen. Wintermuggen zijn tere insecten met lange poten en lange vleugels. Ze kunnen goed tegen de kou en zijn vanaf laat in de herfst tot vroeg in het voorjaar actief. Zelfs wanneer er sneeuw ligt of wanneer alles bedekt is met een laagje rijp vliegen ze, zolang het maar zonnig is. In hun bloed zit een soort natuurlijk 'antivries'. Door de donkere kleuren in hun chitinepantser - hun uitwendig skelet - en in de vleugels warmen ze snel op in de zon. Vooral aan het einde de middag tot in de schemering kun je de muggenwolkjes zien dansen. Dat doen ze meestal op een open plek, maar ook wel in de luwte van struiken of grassen. Zoals bij ons in de tuin. 

Wintermuggen zijn net als veel andere muggensoorten volkomen onschuldig. Hun monddelen zijn nauwelijks ontwikkeld vandaar dat ze niet kunnen bijten. De meeste wintermuggen eten zelfs niet eens in het volwassen stadium. Mocht er eens eentje per ongeluk binnenshuis geraken dan gaat de mug onherroepelijk dood; ze kunnen niet tegen warmte.

Van de wintermuggen komen er in Nederland acht soorten voor, waarvan er twee algemeen zijn. Daarvan heeft er maar één een Nederlandse naam: de dooimug (Trichocera regelationis). Ze zien er misschien wat griezelig uit met hun lange poten, maar je weet nu: ze bijten niet. Hun larven leven van rottend organisch materiaal, zoals bladeren of mest. Als dooimuggen niet zwermen kun je ze vinden in dicht struikgewas, vooral bij wintergroene heesters als taxus en buxus.

 

Muggendans

De dans van muggen is een paringsritueel (ik schreef hier al eerder over in een tuinstukje). Alleen de mannetjes dansen en scheiden daarbij feromonen af om vrouwtjes te lokken. De vrouwtjes vliegen de zwerm binnen en paren in de vlucht met één (of meer) mannetje(s). Daarna zetten ze hun eitjes af in de grond en eindigt hun levenscyclus. Na een paar dagen gaan ze dood.

In de winter dansen de wintermuggen, vanaf het voorjaar de dansmuggen en de gewone steekmuggen dansen in de zomer. De dooimuggen dansen bij voorkeur boven een donkere ondergrond of bodem, bijvoorbeeld daar waar de sneeuw is weggedooid.

 

Exoten

De Aziatische tijgermug (Aedes albopictus) rukt op. De tijgermug bijt en kan hierdoor akelige ziekten overbrengen als Dengue (knokkelkoorts), Westnijlziekte en Zikakoorts. Het is een exoot, de mug komt oorspronkelijk uit Azië en is als larve met de export van allerlei goederen (o.a. via geluksbamboe, voornamelijk uit China) naar andere werelddelen verspreid. De tijgermug komt nu ook voor in Amerika en heeft zich in Europa gevestigd (o.a. in Frankrijk, België, Spanje, Portugal, Italië en Griekenland). Sinds de zomer van 2005 is hij ook in Nederland gespot. Het is de vraag of de tijgermug zich hier zal kunnen vestigen. 

Het is voor een leek niet makkelijk om een tijgermug van andere muggensoorten die hier normaal voorkomen te onderscheiden. Een tijgermug heeft zwart/witte strepen. Op zijn zwarte lijf loopt o.a. een witte streep vanaf de kop bovenop de rug (voor meer details zie zie tijgermug).

Ook andere muggensoorten zijn al in Nederland gesignaleerd. De gelekoorts- of Denguemug (Aedes aegypti, synoniem Stegomyia aegypti) kan, zoals de naam al zegt, Dengue en gele koorts verspreiden en nog een paar andere nare ziektes.

 

(Bron: Natuurfotografie - wintermuggen - Mark van Veen; wildewijdewererld nl; Wikipedia; Diptera in beeld - muggenfamilies; NWVA - Aziatische tijgermug)

 Dansende muggen in de winterzon. Wintermuggen? ^ 

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload