Pleidooi voor de Berberis

Als je ouder wordt verandert je smaak. Dat geldt niet alleen voor eten, maar voor van alles en nog wat. Zo ook voor de tuin. Concreter: een afkeur voor planten kan omslaan in een voorkeur - en andersom. Je smaak verandert door de jaren heen, al dan niet onderhevig aan trends. Voor mij persoonlijk is de Japanse zuurbes (Berberis) hier een mooi voorbeeld van. Vroeger hadden we twee zuurbessen in de tuin bij mijn ouderlijk huis. Eentje met groen blad (Berberis vulgaris?) en een met donker blad (Berberis thunbergii 'Atropurpurea'?). Als kind vond ik dat stomme prikkelstruiken waar je alleen maar last van had; er stond er eentje pal naast het fietsenrek en dat was niet handig, met het oog op de scherpe doornen. Pas sinds ik de vijftig ben gepasseerd zie ik het anders. De vroeger zo veelvuldig toegepaste Berberis in gemeenteplantsoenen heeft ons meer te bieden dan je denkt. Naast de blaadjes (vorm, structuur en kleur), bloempjes (al dan niet opvallend en/of geurend), de besjes (in verschillende vormen, maten en kleuren) biedt de struik beschutting en voedsel aan vogels en andere dieren. Het is een gemakkelijke struik die je op verschillende manieren kunt toepassen in je tuin. Bijvoorbeeld in een heesterbosje in een wat natuurlijker tuin, of op een rij als heg. Of als aandachtstrekker op een prominente plek.


Zelf heb ik een variëteit met purperkleurig blad op het terras gezet. Nu nog in pot, later plant ik 'm uit. Deze soort berberis, officieel de rode berberis genoemd (Berberis thunbergii 'Atropurpurea') is 's zomers ook aantrekkelijk om te zien, vanwege z'n bijzondere bladkleur. Dat valt lekker op tussen alle groentinten. Maar het meest waardeer ik 'm om de fraaie herfstkleuren. Van rozerood naar oranje en geel verkleurend. Hoe zonniger hij staat, hoe mooier de verkleuring. Hierna verliest de struik z'n blaadjes en blijft er een prikkelig geraamte van takken over. Dat is wat minder mooi.

De bloeiperiode valt in mei. Dan verschijnen er kleine, geel met wat rode, onopvallende bloempjes die sterk geuren en vlinders en bijen lokken. De zuurbes is zeer winterhard en groeit in alle grondsoorten, mits deze goed waterdoorlatend is. Standplaats voor de rode zuurbes is volle zon tot halfschaduw. En ik zeg het nog maar eens: op een wat schaduwrijke plek is de herfstverkleuring minder spectaculair. Na een jaar of tien is de hoogte 100 cm.

Wat onderhoud betreft is de berberis ook gemakkelijk, want snoeien hoeft eigenlijk niet. Te lange takjes kun je iets inkorten om de struik in vorm te houden. Trek dan wel handschoenen aan, de stekels zijn uiterst venijnig en prikken soms zelfs door de handschoenen heen als die dun zijn.


Soorten

Van oorsprong komt de berberis uit Europa en Azië (noordelijk halfrond) maar ook in Zuid-Amerika zijn er soorten te vinden. Er bestaan veel soorten zuurbes die onderling weer zijn gekruist zodat er wel 450 cultivars te koop zijn. Daaronder zitten zelfs wintergroene soorten. Berberis x stenophylla 'Crawley gem' is er zo eentje. Deze heeft mooi donkergroen gestekeld blad en lange, overhangende takken. Na de rijke bloei verschijnen er knalblauwe bessen die eetbaar zijn.

Van de berberis bestaat ook een mini-vorm, Berberis buxifolia 'Nana'. Zoals de naam al aangeeft heeft deze blad dat wat op dat van de Buxus lijkt. Het is een wintergroen struikje dat compact van vorm is en uiteindelijk ca. 50-60 cm hoog wordt. Berberis buxifolia 'Nana' krijgt leuke gele bloemetjes in de april. Daarna komen er rode besje aan de takken. Standplaats: zonnig. In een heesterborder doet de 'Nana' het goed als randplant. Nadeel: het struikje is redelijk winterhard, en als het flink vriest kan de plant vorstschade oplopen en invriezen. Hierna valt het blad af.

Berberis Darwinii, oftewel Darwin's berberis, is er eentje van grote sierwaarde die je goed als solitair kunt aanplanten. De struik heeft donkergroen wintergroen blad en krijgt goudgele bloempjes. Zet 'm niet in de volle zon maar op een plaats met gefilterd zonlicht in rijke, ietsjes vochtige bodem.

En zo kan ik nog wel even doorgaan met de Berberissen. Ga maar eens het internet op en bekijk wat er allemaal te krijgen is. Misschien verander jij ook wel van smaak en wil je er eentje...


(Bron: Tuinen van Appeltern; Plantenkwekerijen België; TuinSeizoen)

Herfstkleuren van de rode Berberis (B. thunbergii 'Atropurpurea')

.